Początki działalności „Sokoła” w regionie sięgają września 1922 roku, kiedy w Końskich powstało lokalne gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. To właśnie konecki oddział stał się inspiracją dla mieszkańców Opoczna. W lipcu 1924 roku członkowie „Sokoła” z Końskich zorganizowali w Opocznie pokaz ćwiczeń gimnastycznych, który spotkał się z dużym zainteresowaniem mieszkańców. Wydarzenie to zapoczątkowało współpracę pomiędzy oboma miastami i stworzyło fundament pod utworzenie opoczyńskiego gniazda.

We wrześniu 1926 roku zorganizowano w Opocznie specjalny zlot propagandowy, którego celem było oficjalne powołanie organizacji w mieście. Decyzją władz Związku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” z 7 grudnia 1926 roku opoczyńskie gniazdo zostało przyjęte do struktur organizacji i przydzielone do Okręgu Kieleckiego. Formalna rejestracja oddziału nastąpiła 12 kwietnia 1927 roku w Urzędzie Wojewódzkim w Kielcach.

Towarzystwo rozwijało się bardzo dynamicznie. Już pod koniec lat 20. opoczyński „Sokół” należał do najlepiej zorganizowanych gniazd w regionie. Liczba członków stale rosła, a regularnie opłacane składki świadczyły o dużym zaangażowaniu lokalnej społeczności. Organizacja prowadziła ćwiczenia gimnastyczne dla kobiet, mężczyzn oraz młodzieży, organizowała pokazy sportowe, zawody lekkoatletyczne, wyścigi kolarskie i ćwiczenia związane z przysposobieniem wojskowym.

Szczególną uwagę przykładano do pracy z dziećmi i młodzieżą. Już w 1929 roku rozpoczęto tworzenie tzw. „dorostu sokolego”, czyli grup ćwiczeniowych dla najmłodszych mieszkańców miasta. Dzieci uczestniczyły w zajęciach gimnastycznych, pokazach artystycznych oraz występach publicznych. Dzięki zaangażowaniu instruktorów i rodziców młodzież bardzo szybko osiągała widoczne efekty swojej pracy.

Opoczyńskie gniazdo aktywnie uczestniczyło również w wydarzeniach sportowych i zlotach okręgowych. Jednym z najważniejszych wydarzeń był IV Zlot Okręgu Kieleckiego „Sokoła”, który odbył się w Opocznie w czerwcu 1930 roku. W wydarzeniu uczestniczyły setki druhów i druhen z różnych miast regionu. Centralnym punktem uroczystości było poświęcenie sztandaru opoczyńskiego gniazda. W programie znalazły się zawody sportowe, pokazy gimnastyczne, defilady oraz występy młodzieży.
Duże sukcesy odnosili również opoczyńscy sportowcy. W zawodach lekkoatletycznych wyróżniali się m.in. Maria Kucharska oraz Teofil Wojnowski. Popularnością cieszyło się także kolarstwo, a zawodnicy z Opoczna regularnie rywalizowali z reprezentantami innych miast regionu.

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” prowadziło także działalność społeczną i patriotyczną. Organizowano uroczystości państwowe, obchody świąt narodowych, wydarzenia kulturalne oraz spotkania integrujące mieszkańców. Ważnym miejscem dla organizacji była tzw. „Sokolnia”, czyli siedziba i sala ćwiczeń mieszcząca się przy zbiegu ulic Szewskiej i obecnej Kowalskiego.
Mimo trudności finansowych i politycznych, a także problemów organizacyjnych w latach 30., opoczyński „Sokół” pozostawał jedną z najważniejszych organizacji społeczno-sportowych w mieście. Jego działalność przyczyniła się do rozwoju sportu, popularyzacji aktywności fizycznej oraz wychowania wielu pokoleń młodych mieszkańców Opoczna w duchu patriotyzmu, dyscypliny i pracy społecznej.

Źródło: książka „100 lat opoczyńskiego sportu” – Zdzisław Nowak, Wiesław Turek.

Artykuł opracowano na podstawie książki „100 lat opoczyńskiego sportu” Zdzisława Nowaka i Wiesława Turka, której promocja odbędzie się 29 maja 2026 roku podczas obchodów stulecia opoczyńskiego sportu.

Organizatorzy wydarzenia: Gmina Opoczno, Muzeum Regionalne w Opocznie, Miejski Dom Kultury w Opocznie.
Partner: Województwo Łódzkie – Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego.