Strona główna Aktualności   Wydarzenia   Plan miasta   Baza informacji   Spacer   Galerie   Multimedia   Zdjęcia internautów   Historia   bip
Portal - Rys historyczny
Zabytki
Redakcja: Administrator
Dodany: 31-03-2010, wyświetleń: 9344
PDF
DRUKUJ
grafika

ZAMEK W OPOCZNIE

 

Zamek kazimierzowski

   Początki historii opoczyńskiego zamku sięgają XIV w. i wiążą się z osobą króla Kazimierza Wielkiego. Z inicjatywy Kazimierza Wielkiego na terytorium Polski powstało wiele zamków obronnych. Kronikarz Janko z Czarnkowa podaje, że było ich 35, jednak w rzeczywistości  było ich 80. Niektóre budowane był od podstaw, niektóre rozbudowywane. Rozmieszczenie zamków było nierównomierne, gdyż  budowle warowne koncentrowały się  przede wszystkim wokół granic państwa oraz wzdłuż szlaków handlowych. Zamki strzegły również  większych skupisk ludzkich. Na południu zbudowane były z kamienia  a na północy czerwieniły się barwą cegieł. Jednym z wystawionych wówczas zamków był  zamek w Opocznie. Potwierdza to Janko z Czarnkowa, który podaje, że  Kazimierz Wielki obwarował miasto, wybudował zamek oraz wzniósł kościół murowany w mieście.  Informację tę potwierdza Jan Długosz  wymieniając zamek opoczyński obok  zamków zbudowanych min. w Sandomierzu, Radomiu ,Piotrkowie i Inowłodzu. Zamki te chroniły ziemię opoczyńsko-sandomierską przed najazdami nieprzyjaciół  zwłaszcza Tatarów i Litwinów.
       Zamek opoczyński był typowym zamkiem miejskim  tzn. leżał w obrębie miasta. Zbudowany został bowiem  jednocześnie z murami miasta i usytuowany został w ich obrębie. Prawdopodobnie zamek posiadał  główną wieżę (na planie koła lub kwadratu) typową dla budowali warownych XIV w. oraz bramę wjazdową .  Zamki położone były zazwyczaj  w najbardziej eksponowanych, z natury obronnych miejscach. Zamek opoczyński wzniesiony z kamienia znajdował się nad rzeką Drzewiczką, mógł być dodatkowo zabezpieczony fosą i wałem. Ze względu na brak źródeł  zarówno opisowych jak i ikonograficznych trudno jest ustalić  jak pierwotnie wyglądał. Wiadomo, że zajmował południowy narożnik miasta  a sądząc z fragmentarycznego planu miasta z 1820 r. jego obwód warowny zamykał się w formie prostokąta. W zachodnim rogu zamku znajdowała się wieża a brama wjazdowa  usytuowana była zapewne w części północno- wschodniej.
      Zamek opoczyński spełniał rolę  siedziby administracyjnej starostów, którzy mieli obowiązek utrzymywania  go w stanie pełnego przygotowania na wypadek wojny. Stopniowo w niektórych zamkach miejskich funkcja obronna zeszła na drugi plan na rzecz funkcji użytkowych i  reprezentacyjnych. Jednym ze skutków zachodzących zmian była rezygnacja z zasady militarnego sprzężenia zamek-miasto. Tak było również w Opocznie, gdzie zamek otrzymał wjazd z zewnątrz z pominięciem miasta.  Legendy głoszą, że zamek opoczyński pełnił rolę siedziby królewskiej, gdy król Kazimierz Wielki przyjeżdżał na polowania w okoliczne lasy.
      Zamek w Opocznie spłonął prawdopodobnie  w trakcie wielkiego pożaru miasta w XV w. W XVI w.  był zrujnowany i nie zamieszkany. W dokumencie  z 20 stycznia 1551r.  zamek wymieniony jest jako własność króla Zygmunta Augusta.  W początkach XVII w. został częściowo odbudowany na starych fundamentach. Wiadomo, że  w 1629 r. był ponownie zamieszkany, posiadał kilka pokoi, kancelarię grodzką, mieszkanie burgrabiego i wieżę zwaną wieżą Szlachecką , nie posiadającą jednakże schodów. Obiekt ponownie został zniszczony w czasie wojen szwedzkich  w 1655r. i przetrwał w ruinie do drugiej połowy XIX w. W połowie XIX w. w l. 1844-46 część ruin opoczyńskiego zamku rysował Stanisław T. Chrząński, członek delegacji przeprowadzającej inwentaryzację zabytków  w Królestwie Polskim pod kierunkiem Kazimierza Stronczyńskiego.
      W l. 1874-75 zamek opoczyński został odbudowany na starych fundamentach, w kształcie zbliżonym do współczesnego. Wygląd zamku znacznie odbiegał od pierwotnego. W 1927 r. architekt Majewski chcąc zarchaizować skromną bryłę budynku dodał renesansowe attyki oraz portal baniowy przy wejściu.  Po odbudowie w zamku znalazła swoją siedzibę administracja powiatowa. W latach  1918 r. – 1939 r. w zamku znajdowało się starostwo powiatowe, ewakuowane we wrześniu 1939 r. na wschód przed zbliżającą się zawieruchą wojenną. W latach II wojny światowej w komnatach zamkowych  mieścił się oddział zakaźny  opoczyńskiego szpitala miejskiego im. Św. Władysława. Szpital funkcjonował w tym miejscu do lat 60-tych XX w. W kolejnych latach w zamku znajdowały się biura administracji powiatowej, biblioteka, zakład energetyczny. W 1976 r. rozpoczęto adaptację budynku dla potrzeb Muzeum Regionalnego. Prace remontowo-konserwatorskie  prowadzone były w oparciu o projekt adaptacji obiektu na muzeum wykonany w 1976 r. przez inż. Architekta J. Mackiewicza. Obecne mury zamkowe fragmentarycznie wykonane są z kamienia wapiennego (dawne mury) oraz cegły. Budowla składa się z dwóch skrzydeł połączonych pod kątem prostym. W skrajnej osi południowo-zachodniego skrzydła  znajduje się brama z sienią przelotową, sklepiona kolebkowo, z lunetami i z prześwitami  arkadowymi. Od strony płd. - wsch. Znajduje się murowany ganek z arkadowymi prześwitami. Obiekt jest częściowo podpiwniczony, dwukondygnacyjny, zwieńczony attyką pełną o dekoracji arkadowej  posiadającą płyciny prostokątne zamknięte półkoliście  ze szczycikami gzymsowymi zwieńczonymi kulami. Część wschodnia skrzydła pn.-zach. Nie posiada attyki.
Nad bramą  od strony południowej znajduje się balkon. Zamek opoczyński posiada dachy wielospadowe. Na bramie znajduje się wykuty herb Odrowąż. We wnętrzu   zwracają uwagę trzy  sklepione pomieszczenia  o grubych ścianach  sięgających 2,5metra  w których odnaleźć można fragmenty najstarszych XIV-wiecznych murów.
       Niegdyś między ludźmi krążyły legendy  o dziwnych zjawiskach słyszanych lub widzianych w zamkowych murach. Jedno z tych opowiadań nawiązuje do  nierealnego wydarzenia jakie miało miejsce w czasie wieczoru imieninowego starosty opoczyńskiego. Był wieczór imieninowy , przyjemnie mijał. Kiedy zbliżała się  północ nagle z dziwnym szumem  otworzyły się drzwi i okna. Zebrani zobaczyli  jak po schodach ze strychu sunie biały jak mgła, wydłużony jak postać ludzka obłok. Zaskoczeni goście  zobaczyli jak ta mgławicowa  postać przesunęła się  po części pokoju i rozpłynęła się. Dał się wtedy słyszeć  jakiś szum i wszystko nagle ucichło. Goście siedzieli przestraszeni  ale nic niezwykłego  dalej już się nie działo.  Obecnie  dawne duchy zamkowe zniknęły  ale kto wie ? Może ktoś je jeszcze zobaczy ?
        Legendy głoszą również, że zamek opoczyński połączony był przejściem podziemnym z tzw. domem  Esterki. Jednakże do dzisiejszych czasów lochy się nie zachowały.

                                   DOM ESTERKI

Plac Kościuszki-w tle Dom Esterki

           Pozostałości najdawniejszej zabudowy  Opoczna  koncentrują się w strefie przyrynkowej . Najciekawszym obiektem jest tzw. dom Esterki oraz domy nr 5,7,8.
              Tradycja ustna przekazywana z pokolenia na pokolenie  wiąże powstanie domu Esterki  z legendarną ukochaną króla Kazimierza Wielkiego  Żydówka Esterą. Legenda głosi, że Kazimierz Wielki poznał Esterkę polując  w lasach pod Opocznem. Podobno gdy  zbierała zioła dla swojego dziadka  wypadł na nią spłoszony tur  i już miał ją rozmiażdżyć  gdy przeszyty oszczepem runął u jej stóp.  Zbawca okazał się równie dzielnym  jak wspaniałym  i przystojnym  młodzieńcem  o czarnych oczach i włosach. Początkowo król nie zdradzał kim jest  i podawał się za dworzanina królewskiego. Król  Kazimierz i Estera spodobali się sobie. Król ufundował dla Esterki dom który połączony został z zamkiem lochami. Kiedy Żydzi dowiedzieli się, że Esterka  jada trefne potrawy i nie przestrzega szabasu  postanowili ją ukamienować. Króla wówczas nie było w Opocznie.  Esterka przeniknęła  ich zamiary i pod osłoną nocy  uciekła z Opoczna. Król wstrząśnięty jej losem już chciał jechać do Opoczna i ukarać Żydów ale dziewczyna wyprosiła u króla łaskę dla nich. Według późniejszych kronik i tradycji dziadkiem Esterki był Jonas Mordochaj ,który wraz z innymi  Żydami opoczyńskimi został oskarżony o porwanie chrześcijańskiego dziecka. Oskarżyła ich o to Joanna ze Sławna. Kazimierz Wielki  oddał sprawę do sadu nadwornego  i polecił przeprowadzić śledztwo. Nakazał  zapieczętować  bóżnicę i wszystkie sklepy żydowskie oraz zapowiedział, że jeżeli zbrodnia ta naprawdę została dokonana to skonfiskuje Żydom wszystkie majątki i wypędzi ich z kraju. Dzięki Esterce okazało się, że jest to nieprawdą, Żydów uniewinniono. Tyle mówią opoczyńskie legendy.
          Prawdą jest natomiast, że fundatorem pierwotnego budynku był Kazimierz Wielki. Jednakże obecny budynek pochodzi  prawdopodobnie z XVI w. na co wskazywałyby wątki murów. Pierwotna budowla zbudowana była z kamienia wapiennego. W czasie swojej wielowiekowej   historii  dom Esterki  ulegał licznym przeróbkom. Rysunek T. Chrząńskiego z lat 40-tych XIX w. ukazuje jednopiętrowy, częściowo  zniszczony budynek. W połowie XIX w. dom Esterki został ofiarowany przez Ignacego Drużbackiego, sędziego pokoju i dziedzica dóbr Zameczek Radzie Opiekuńczej. Po odnowieniu dolną część przeznaczono na sklepy, górna na salę zebrań obywatelskich.   W czasie powstania styczniowego w piwnicach mieściło się więzienie dla powstańców. Wspomina o nim min. Stefan Żeromski w powieści „Wierna rzeka”. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości  po 1918 r. mieściła się w nim siedziba Komendy Wojskowej, potem część  oddziałów starostwa opoczyńskiego. W okresie II wojny światowej dom Esterki zajmowały biura Spółdzielni Spożywców „Społem”.
       Dom Esterki został gruntownie odbudowany w 1893 r. i restaurowany w 1927 r. Do dzisiaj zachował nadany wówczas wygląd. Obecnie budynek ten ustawiony jest szczytowo  do placu Kościuszki. Jest to obiekt murowany, tynkowany, jednopiętrowy. Do jego najstarszych części  należą  dwa pomieszczenia  na parterze o kolebkowym sklepieniu oraz posiadająca kolebkowe sklepienia piwnica .Ponad oknami pierwszego piętra  dojrzeć można fragmenty napisów łacińskich, majuskułowych z XVI w.  o treści „Zręczna rada nastąpiła   Mąż doskonały służył czasowi    Wszystko obiecał poświęcić pracy i Bogu     Mąż cierpliwy błądził wygnany  z miasta jako pasterz  któremu  oddano w opiekę rzeczy,(miasto).”  W górnej części frontonu domu Esterki  widnieje herb województwa sandomierskiego do którego Opoczno niegdyś należało.
          Na frontonie domu Esterki 19 III 1931 r.  wmurowana została i odsłonięta  tablica brązowa z popiersiem marszałka Józefa Piłsudskiego. Tablica ta została usunięta  po 1945r.  W 1990 r. ukonstytuował się  Społeczny Komitet Przywrócenia Tablicy Marszałka Józefa Piłsudskiego  w Opocznie z przewodniczącym L. Stolle na czele, który doprowadził do ponownego  wmurowania tablicy. Uroczystość ta odbyła się  12 V 1990r., w 55 rocznicę śmierci Marszałka. Po 1945r. dom Esterki miał wielu użytkowników. Obecnie mieści się w nim biblioteka.
      Obok domu Esterki  do fragmentów  dawnego układu urbanistycznego  Opoczna zaliczyć można  kamieniczki mieszczące się na placu Kościuszki a zwłaszcza kamieniczki nr 7 i 8, które pochodzą prawdopodobnie z XVII w, lecz zostały  przebudowane w XIX w. Są ustawione szczytowo, murowane, jednopiętrowe o fasadzie trzyokiennej, rozczłonkowanej gzymsami z trójkątnymi szczytami. Kamieniczki usytuowane są szczytem do placu Kościuszki,  z boku znajduje się sień.


                      KOŚCIÓŁ P.W. ŚW.  BARTŁOMIEJA

 

Kościół św.Bartłomieja

   Początki parafii pw. św. Bartłomieja  w Opocznie sięgają prawdopodobnie czasów Kazimierza Wielkiego. Świadczy o tym fakt nadania łanu roli przeznaczonej dla parafii miejskiej  o czym informuje dokument króla Kazimierza Wielkiego z 1365 r. potwierdzający sprzedaż wójtostwa  opoczyńskiego przez wójta Mikołaja Streykyra  Hankowi Kiełbasie. Łan roli przeznaczony dla  parafii miejskiej świadczy, że równocześnie z zasadzeniem miasta  budowano kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, do którego przeniesiono parafię  ze Staromieścia.  Początkowo był to kościół murowany jednonawowy, który w miarę  powiększania się liczby ludności  Opoczna  został rozbudowany. Od zachodu znajdowała się kruchta, od północy  między kaplicą  Matki Bożej a prezbiterium wznosiła się okrągła  spiczasto zakończona wieża, w której mieściły się schody na chór. Wieża ta   znamionowała cechy budownictwa  czternastowiecznego.  Na dachu nad  nawą  mieściła się barokowa wieżyczka. Taki obraz opoczyńskiego kościoła  przekazany został na rysunku  pochodzącym z l.1844-1846. W czasie potopu szwedzkiego kościół został splądrowany.
     W początkach XIX w. kościół zaczął popadać w ruinę. W 1812 r. pełnił rolę szpitala wojskowego. W 1826 r.  geodeta rządowy   W. Jarecki stwierdził, że kościół św. Bartłomieja nie posiada sklepienia. W 1850 r. rozpoczęto odbudowę świątyni według projektu Henryka Marconiego. Zbudowano wówczas min. gwiaździste sklepienie   w kaplicy Matki Bożej. W 1888 r. polichromia kościoła odnowiona została przez Stanisława Wyspiańskiego, który uczestniczył w wyprawie krakowskich historyków sztuki pod nadzorem inż. Łuszczkiewicza.   Freski te zostały zamalowane w 1954 r.
      W 1932 r. parafia opoczyńska liczyła 10856 katolików. Budynek starego kościoła stawał się za mały. W 1932 r. biskup W. Jasiński  zobowiązał ks. proboszcza W. Starzomskiego i parafian do budowy nowego kościoła. . Powołano Komitet Budowy Kościoła z którego wyłoniono  prezydium w składzie – przewodniczący ks. proboszcz W. Gąsiorowski, wiceprzewodniczący burmistrz Henryk Szuster, starosta opoczyński Adam Krauze, sekretarz Stanisław Zięba, skarbnik, Józef Zaremba. W 1934 r. zadecydowano aby kościół  został przebudowany wzdłuż ul. Kościelnej, tak aby prezbiterium zabytkowego XIV-wiecznego kościoła  stało się boczną kaplicą  a wejście do kościoła mieściło się  od strony ulicy Kościelnej. Plan nowego kościoła opracował inż. Jerzy Struszkiewicz, zgodnie z zaleceniami Oddziału Sztuki Urzędu Wojewódzkiego  w Krakowie. Zabytkowe prezbiterium  zamieniono na kaplicę Matki Bożej. Zachowaniem zabytkowej części gotyckiego kościoła zajął się konserwator  województwa kieleckiego dr Jan Oleś.
       Budowę nowego kościoła rozpoczęto w 1934 r. jednak przerwała ją  II wojna światowa. Konsekracja nowego, trzynawowego kościoła  zbudowanego z kamienia odbyła się dopiero w 1949 r. na polecenie biskupa Jana Kantego Lorka. W 1960-1962 r. w 1000-lecie państwa polskiego ściany kościoła ozdobiły freski wykonane przez Stefana Macieja Makarewicza.
      Dawne prezbiterium kościoła, obecnie kaplica Matki Bożej  jest budynkiem dwuprzęsłowym, wielobocznym, opiętym szkarpami. Prezbiterium nakryte jest  dachem dwuspadowym  z barokową wieżyczką na sygnaturkę. Kaplica Matki Bożej  ma gwiaździste sklepienie. Można do niej wejść przez kamienne, profilowane odrzwia z blaszanymi drzwiami. W tej części kościoła zachowały się  oryginalne i ciekawe zabytki, które przypominają o wielowiekowej historii  opoczyńskiej świątyni. Do najciekawszych z nich  należy późnogotycka, wykonana z piaskowca chrzcielnica pochodząca  prawdopodobnie z poł. XV w. Na chrzcielnicy wykute są herby Rola, Nałęcz, Orzeł, Jastrzębiec, Leliwa, Odrowąż, Poraj i Łabędź.  Na ścianach kaplicy Matki Bożej znajdują się dwa późnorenesansowe nagrobki – Adama z Bnina Śmigielskiego i Piotra Załuskiego. Nagrobek Adriana Śmigielskiego z 1616r. ukazuje leżącego rycerza w zbroi z prawą ręką wspartą na wezgłowiu, trzymającego w rękach książkę i rękawiczki. Przy lewym boku umieszczono szablę i hełm. Nagrobek posiada architektoniczne obramowanie w którym widnieje herb Ogończyk, unoszony przez putta. Z epoki późnego renesansu pochodzi marmurowy  nagrobek Piotra Załuskiego, chorążego ziemi rawskiej ukazujący rycerza w zbroi, trzymającego w prawej ręce proporzec, w lewej rękojeść szabli. Zabytek ten pochodzi z 1630 r. Ciekawym reliktem przeszłości  związanym z rodem Karwickich jest marmurowy nagrobek Jerzego Karwickiego i Anny z Podlodowskich Karwickiej wykonany w 1623 r. Pomnik ten ma kształt portalu  ujętego pilastrami  i belkowaniem z tablicą inskrypcyjną. Część nagrobkowych tablic, usuniętych podczas przebudowy kościoła wmurowano w jego najstarszą ścianę. Do najciekawszych należą: tablica poświęcona  Helenie z Błońskich Karwickiej zm. 1829 r., Sabinowi Sierawskiemu  zm. 1841 r.  oraz  tablica  poświęcona pamięci  zmarłych w XIX w.
       W najstarszej części opoczyńskiego kościoła znajdują się również stalle z XVI w., które trafiły do kościoła w nietypowych okolicznościach, bowiem na drodze egzekucji sądowej. Mieszczanie opoczyńscy wiedli spór  ze starosta opoczyńskim Stanisławem Ligęzą z Bobrku. Biorąc nad nim odwet mieszczanie usunęli z kościoła i porąbali starościńskie stalle. Sprawą zajął się w 1595 r. sąd który po dwóch latach skazał winnych zajścia na 6-tygodniowy pobyt w zamkowym więzieniu. Uznany za głównego prowodyra  buntów i zamieszek wójt opoczyński Jan Przecławek  został skazany na wygnanie z miasta. Mieszczanie opoczyńscy musieli dostarczyć do kościoła nowe stalle, które służą do dzisiaj.  W ścianę kaplicy Matki Bożej wmurowana jest pamiątkowa, niewielka tablica z białego marmuru ufundowana w stuletnią  rocznicę zgonu Jana Kilińskiego 28 stycznia 1919 r.
      Zabytkową budowlą znajdującą się na placu Kościelnym  jest piętrowa, zbudowana z kamienia  plebania. Pierwotny budynek  plebanii wzniesiony został  w 1622 r. tuż przy murze cmentarza parafialnego. Podobno w 1655 r. przebywał tam  Arvid Wittenberg. Obecnie na parterze zwracają uwagę  pomieszczenia sklepione kolebkowo z lunetami. Nad wejściem do plebanii wmurowana jest kamienna  płyta  pochodząca z poł. XVII w. Płyta posiada ozdobne zwieńczenia z herbami Dębno i Lewart w kartuszach. Pośrodku znajduje się  tablica żeliwna  z napisem informującym o fundacji plebanii przez Jana Alberta Liwskiego, proboszcza opoczyńskiego. Na płycie widnieje również kamień z Orłem Białym i herbem Wazów.
         Na placu  obok kościoła św. Bartłomieja  stoi również zabytkowa dzwonnica, zbudowana w 1 poł. XIX w. na planie kwadratu. Niegdyś dzwonnica wyposażona  była w trzy dzwony. Największy z nich  ważący 720 kg został wykonany w 1777 r. przez Jana Chrystiana Nercera z fundacji Tomasza Kozerawskiego, mieszczaniana opoczyńskiego. W tym samym roku Bartłomiej Kozerawski ufundował średni dzwon ważący 240 kg. Najmniejszy dzwon pochodził z 1480 r.


                    KOŚCIÓŁ pw. św. MARII MAGDALENY

      Kościół pw. św. Marii Magdaleny był najstarszym znanym kościołem parafialnym tzw. starego Opoczna, które koncentrowało się w rejonie  dzisiejszych ulic Moniuszki, Garnacrskiej, Staromiejskiej, Stodolnej. Położenie Starego Opoczna przy kościele św. Marii Magdaleny potwierdza dokument z 1522 r. w którym stwierdzono, że nadane kościołowi parafialnemu  dwie łąki  usytuowane są między Wolą Załężną a Starym Opocznem.   Nie zachowały się jednak żadne informacje mówiące  o wyglądzie tegoż kościoła.
     Obecny kościół  św. Marii Magdaleny powstał w XVIII w. W okresie późniejszym był kilkakrotnie przebudowywany. Kościół  jest obiektem drewnianym  wykonanym z modrzewia i sosny o wymiarach 18 metrów długości i 9 m szerokości. Posiada konstrukcję zrębową i płaskie stropy. Nakryty jest dwuspadowym dachem z blachy, ozdobionym wieżyczką. Kościół składa się z prostokątnej nawy, która przechodzi w zaokrąglone prezbiterium oraz z kruchty.
     Kościół niegdyś był kryty gontem. Na przełomie XIX/XX w.  zyskał dach z blachy cynkowej. U schyłku XIX w. powstało istniejące do dzisiaj sklepienie prezbiterium wykonane z desek gładzonych  na których centrycznie, w regularnym kole namalowano fragment nieba. W narożach znajdują się cztery rzymskie krzyże otoczone wieńcami laurowymi.
     Po wybudowaniu kościoła pw. św. Bartłomieja   kościół pw. św. Marii Magdaleny stał się kościołem filialnym i kaplicą cmentarną.
Kościółek św. Marii Magdaleny  w początkach XIX w. zamieniony został na magazyn zbożowy.     Przed 1913r. kościół został odrestaurowany i ponownie spełniał swoje funkcje sakralne. W 1933r.  ze względu na wartość artystyczną i kulturalną zyskał rangę zabytku.   W okresie 20-lecia międzywojennego kościółek św. Marii Magdaleny  był dwukrotnie remontowany – w 1919 r. i w 1926 r.
    Obecnie kościół św. Marii Magdaleny jest kaplica cmentarną. Wokół niego znajduje się wiele ciekawych nagrobków pochodzących z XIX i XX w. poświęconych powstańcom styczniowym  podopoczyńskiemu ziemiaństwu, żołnierzom II wojny św., opoczyńskiej inteligencji okresu międzywojennego.


                          DWÓR  zwany „STAROSTWEM”

      Dwór zwany „starostwem” został wzniesiony prawdopodobnie  na przełomie XVII/XVIII wieku. W XVIII w. został częściowo przebudowany  poprzez dostawienie  po bokach dwóch alkierzy. Niegdyś w otoczeniu  dworu znajdowała się  oranżeria ,spichlerz i czworaki.
        W przeszłości dworek stanowił mieszkanie starosty  lub zarządcy folwarku starościńskiego. Dwór wraz z innymi  zabudowaniami, młynami i karczmami należał do uposażenia   starościńskiego. Starostwo opoczyńskie powstało w XIV w. Pierwszym znanym źródłowo starostą opoczyńskim był Sobko z Wyskowic. W XIX w. starostwo oddano w dzierżawę. W połowie XIX w. jego wieczystymi dzierżawcami byli  Bronisław i Roman Łąccy. Na mocy rozporządzenia  prezydenta Rzeczpospolitej  Polskiej z 1924 r.  o likwidacji państwowych czynszów i dzierżaw stali się jego właścicielami.   W okresie II wojny św. majątkiem zarządzał niemiecki administrator Helmut Gabert.
          Dwór wybudowany jest na rzucie wydłużonego prostokąta  z wysuniętymi przed lico elewacji  frontowej dwoma alkierzami bocznymi i portykiem czterokolumnowym. Budynek posiada dach czterospadowy, łamany Dwór znajduje się w otoczeniu  zabytkowego parku w którym zwraca uwagę aleja kasztanowa.
W 1945 r. majątek „starostwo” przejęło państwo. Ziemię otrzymało 18 rolników.  Dworek zyskał nowego właściciela którym stało się przedszkole. Obecnie dwór jest własnością prywatną.

                                     SYNAGOGA

             Opoczno przez wiele wieków swojej historii było zamieszkiwane  przez ludność polska i żydowską. Początki osadnictwa żydowskiego w Opocznie przypadły prawdopodobnie na XIV w. ale wzmożony ruch osadniczy nastąpił w XVI w. Za pierwszą źródłową wzmiankę  dotyczącą ludności żydowskiej w Opocznie przyjmuje się wzmiankę z 1501 r. mówiącą o Żydzie Ozarze  z Opoczna , który otrzymał  zezwolenie na dzierżawę ceł w Rawie.

Synagoga

 
            W 1646r. starosta opoczyński  Zbigniew Oleśnicki wydał zezwolenie na osiedlenie się ludności żydowskiej na 12 placach podmiejskich na przedmieściu zamkowym. Żydzi otrzymali też  możliwość zbudowania synagogi oraz założenie kirkutu. O synagodze wspomniano w 1715 r. W tym roku bowiem zapadł wyrok nakazujący Żydom zburzyć  synagogę  i wynieść się z miasta. Zalecenie to nie zostało zrealizowane.   Synagoga spłonęła  w pożarze miasta w 1787 r.  Na  jej miejscu wystawiona została nowa świątynia , która istnieje do dzisiaj. Synagoga zbudowana jest na planie prostokąta. Pierwotnie jej wnętrze składało się  z sali dla mężczyzn i przylegających do niej od zachodu sieni i izby. Przed tymi pomieszczeniami znajdowała się sala dla kobiet. We wschodniej ścianie synagogi znajdowała się nisza przeznaczona niegdyś na rodały. Tynkowana elewacja zewnętrzna jest rozczłonkowana  płycinami.
          Synagoga opoczyńska spełniała swe funkcje religijne do jesieni 1939 r.,kiedy Niemcy zakazali Żydom uprawiania wszelkich praktyk religijnych. Wnętrze wówczas obrabowano i spustoszono. Budynek został przez okupantów zamieniony na składowisko.  Po wojnie w synagodze znajdował się skład zboża.  Od połowy lat 50-tych do 1990r. w synagodze mieściło się kino „Tęcza”.

tekst : Lidia Świątek

PDF
DRUKUJ
POWRÓT
ZGŁOŚ
NIEŚCISŁOŚĆ